Çoğu insan ağrıyan eklemlerini, yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak kabul eder. Oysa asıl neden osteoartrit olabilir. İlaçlarla ağrı yok edilebilir, ağır durumlarda ise cerrahi girişim çok iyi sonuç vermektedir. Osteoartrit, en yaygın artrit (eklem iltihabı) çeşitlerinden biridir. Aslında 50 yaşın üstündeki insanların aşağı yukarı yarısında, bu hastalığın farklı derecelerde belirtileri görülmektedir. Ancak hastalık otuzlu ve kırklı yaşlarda da ortaya çıkabilmektedir. Osteoartritin bedendeki bütün eklemleri etkileyebilmesine karşılık, bazı eklemler hastalığa özel yatkınlık göstermektedir. Bu eklemler kalça, dizler, omur eklemleri ile boyun ve ellerdeki eklemlerdir. Eklemlerde hareket kısıtlaması yaparak sakatlıkla sonuçlanabilen hastalığın tedavisi, aspirin ve öteki ağrı kesicilerdir. Ancak ağır vakalarda eklem değiştirilebilir.
Nedenleri
Eklemler sinovya zarı denen bir örtüyle kaplıdır ve eklem boÅŸluÄŸunun içi sinovya sıvısı ile doludur. Kemiklerin deÄŸdiÄŸi yüzler ise kıkırdakla kaplıdır. Eklemin yükünü taşıyan, karşılıklı gelen kıkırdaklardır. Bu kıkırdaklar, kıkırdak hücreleri ve sıvı üreten sert bir lif örgüsünden oluÅŸur. Sıvı, eklemin hareketli bölümlerinin kaygan olmasını saÄŸlar, baÅŸka bir deyiÅŸle “yaÄŸ” iÅŸlevi görür. Osteoartrit, bu kıkırdakların yapısında ortaya çıkan deÄŸiÅŸiklikler sonucu oluÅŸan bir hastalıktır.
Osteoartritin ilk evresinde, kıkırdağın üstünde çatlaklar oluşur ve kıkırdak yapıcı hücrelerin arttığı görülür. Hasta bu evrede ya bir değişiklik hissetmez ya da pek az bir ağrı ve sertlik hisseder. Daha sonraki aşamada kemiklerin uçlarındaki kıkırdak başlıklar aşınıp incelmeye başlar ve kıkırdak desteklerini yitiren kemikler birbirine değer. Kemikler, eklem hareketi sonucu zedelenir, sinovya zarının yaptığı kapsül kalınlaşır.
Normal olarak kemikler, birbirlerine değdikleri uçlarda kendilerini yenileyip onarırlar. Ancak osteoartritli eklemin kemiklerinde düzensiz bir büyüme olur. Bu da ekleme daha çok zarar verir. Görünüşe gore osteartritin nedeni eklemin sürekli zorlanmasıdır. Ama bu kuram, eşit derecede zorlanan eklemlerin farklı ölçülerde etkilenmelerini açıklama. Kalçanın ve dizin etkilenmesine karşılık, ayak bileği zarar görmez.
Hastaların osteoartrite eğilimini artırdığı sanılan başka etkenler de vardır. Sözgelimi, yineleyen zedelenme ve incinmeler etkili olabilir. Futbolcularda ayak osteoartritinin öteki insanlara oranla daha sık olmasının nedeni, büyük olasılıkla budur. Kol ve bacaklardaki ya da eklemlerdeki biçim bozukluğu da etkili olabilir. Bunlar eklemler üstünde sürekli bir baskı yaratır.
Ekleme gelen sinirlerdeki bir bozukluk da osteoartrit olasılığını artırabilir. Ağrı hissi ortadan kalktığında, eklem sürekli zarar gorse de hasta durumun farkında olmaz. Bütün bunlara karşın, çoğunlukla hastalığın gerçek nedeni bilinmez.
Belirtiler
En önemli belirti ağrıdır. Ağrı, hafif olabileceği gibi, hareketle artan ve hastayı hareketsiz bırakan şiddetli bir sancı biçiminde de olabilir. Genellikle osteoartrit ağrısı hareketle artar, ama eklem hareketsizken de hafif bir ağrı vardır. Bu ağrının, eklemden kanı götüren damarlardaki bozukluğa bağlı olduğu sanılmaktadır. Toplardamarların kanla iyice dolu olması ağrı yapmaz. Ağrı zamanla artar, ancak ağrının şiddeti hastalığın ağırlığını göstermez. Daha ileri evrelerde ağrı yalnızca eklemde değil, çevre dokularda da hissedilir. Sözgelimi kalçadaki ağrı, aynı yandaki dize ya da bele yansır.
Osteoartrit eklem sertliÄŸi de yapar. Sertlik sabahları en ileri düzeydedir, ama birkaç dakikada hafifler. Bazen de hasta eklemler ÅŸiÅŸer. Hastalık ilerledikçe eklemde biçim bozukluÄŸu olur. Kalça ve dizlerde hareket sırasında ses duyulur (krepitasyon). Artrit ilerledikçe bazı hareketler yapılamamaya baÅŸlar; bazı durumlarda ise eklem hareketsizleÅŸir. Osteoartrit bir eklemi etkileyebileceÄŸi gibi, birkaç eklemde birden de olabilir. Tek eklem tutulmuÅŸsa bu, kalça ya da diz gibi büyük bir eklemdir. Bazen de tek başına, el bileÄŸinin ve avuç içinin birleÅŸtiÄŸi kısım (baÅŸparmak tarafında) tutulur. Sık rastlanan öteki yerler ise el ve omurgadır. Hastalık çok rahatsızlık vermesine karşılık, genellikle tehlikeli deÄŸildir. Ancak boyun omurlarını tutarsa, aÄŸrı ve sertlik yapabilir. Bu duruma “servikal spondiloz” denir ve baÅŸlıca üç sorun yaratabilir. Birincisi boyunda sertlik ve tutulmadır. Ä°kinci ve üçüncü sorunsa, kemiÄŸin kendini onarmak için aşırı büyümesi sonucu görülürler. Beynin alt kısmındaki damarlara gelen basınç, beyne giden kanı azaltır. Yukarı ve yana bakma sırasındaki boyun hareketleri sonucu hasta bayılır. OmuriliÄŸe ya da sinirlerine uygulanan basınç, kol ve bacaklarda zayıflık yapar.
Tedavi
Ağrı ve iltihabı azaltmak için en iyisi ağrı kesicilerdir. En çok yeğlenen ilaç aspirindir ama hasta aspirin alamıyorsa öteki ilaçlar kullanılır. Diz ve kalça osteoartriti olanlara baston verilir. Eklem değiştirme ameliyatı ağır vakalarda başvurulan bir yöntemdir. Ağrıyı azaltır ve eklem biraz hareketlenir. En başarılı sonuç kalça ekleminden alınmaktadır; diz eklemi için yapılan ameliyat tekniklerinde de ilerleme olmaktadır.
“Osteotomi” denen bir ameliyatla ise eklemin iki yüzündeki kemiklere yeniden biçim verilmesi amaçlanır ve ekleme binen yükün daha kolay taşınması saÄŸlanır. DeÄŸiÅŸtirilen eklemlerin ne kadar dayanacağı bilinmediÄŸinden bu ameliyat daha çok gençlere uygulanır. Böylece ileride eklem bir daha deÄŸiÅŸtirilebilir. En son çare ise, eklemin hareketsizleÅŸtirilmesidir. Kötü bir yöntem gibi görünmesine karşılık, bazı hastalarda baÅŸarılı olur. Zaten hareket yeteneÄŸini yitirmiÅŸ olan eklemde aÄŸrıyı büyük ölçüde azaltır. Osteoartrit tam olarak iyileÅŸmez; çoÄŸu insanda hastalığın birkaç belirtisi bulunur ama herkeste sorun yaratmaz. Sorun varsa genellikle ilaçlarla geçirilir. Cerrahi tedavi, özellikle kalça aÄŸrısını gidermede etkili bir yoldur. Öteki eklemlerde ise en son düşünülecek yöntemdir.
