Mitral kapak darlığı ya da tıptaki adıyla mitral stenozu olan kişilerin çoğu için bir tehlike söz konusu değlidir ama şiddetli vakalarda kalp ameliyatı gerekli olabilir. Mitral kapak, kalbin sol karıncığı ile sol kulakçığı arasında bulunur. Görevi, akciğerlerden kalbe gelen temiz kanın yeniden akciğerlere kaçmasını önlemektir.
Mitral kapak darlığı, kapağın akut eklem romatizması nedeniyle hasar görmesi sonucu oluşur. Kapak kalınlaşıp sertleşir ve işlev göremez, kan geriye kaçar. Hafif vakalarda ilaç tedavisi yeterlidir. Ancak şiddetli vakalarda açık kalp ameliyatı gerekli olur.
Nedenleri
Vakaların çoğu akut eklem romatizmasının komplikasyonu olarak kalp kapağının hasar görmesiyle oluşur. Akut eklem romatizması, Lancefield A grubu streptokoklar tarafından oluşturulan boğaz iltihabından sonra oluşur ama boğaz enfeksiyonu hemen penisilinle tedavi edilirse akut eklem romatizmasına yol açamaz. Bu nedenle, penisilinle bulunuşundan sonra mitral kapak darlığı vakalarında azalma olmuştur.
Ancak enfeksiyon tedavi edilmezse hastaların bazılarında akut eklem romatizması oluÅŸur ve komplikasyon olarak beyin dokularında iltihap (‘kore’ denen ve kiÅŸinin denetimsiz, sarsak hareketler yapmasına neden olan hastalık) ve kalbin duvarlarında iltihap (kardit) ortaya çıkar. Ä°ltihap sırasında hastanın çarpıntısı olur ve kalp atışları hızlanır, ayrıca iltihap geçtikçe azalan bir ‘üfürüm’ sesi duyulur. Ä°ltihap kalp apakçıklarında hasar ile daralma yapar ve kapak tam olarak çalışamaz. Kapağın kenarları, karıncık duvarına birleÅŸtikleri yerde birbirlerine yapışır. Bu da karıncığın kanla dolması sırasında tam açılmasını, yani iÅŸlev görmesini önler.
Belirtiler
Mitral kapak darlığının en açık belirtisi soluk darlığı ya da soluk kesilmesidir. Aşırı egzersiz sonucu olabildiği gibi ağır vakalarda dinlenme sırasında bile olabilir. Soluk kesilmesinin nedeni, kapakçığın işlev yapamaması ve akciğerden gelen kanın geriye kaçması nedeniyle akciğerde basınç artışıdır. Ani hareket sırasında bu etki çok belirginleşir, çünkü kalp atışı ve kan akımı artar.
Hastaların çoÄŸunda, akciÄŸer toplardamarları, artan basınca uyarlanıp kalınlaşır ama bazılarında damarlar patlar ve akciÄŸer keseciklerine kan yayılır (bu kesecikler oksijenin kana geçtiÄŸi yerlerdir). Hasta parlak ve temiz kan tükürür. Åžiddetli egzersiz sırasında, gebelik ve çocukluk çaÄŸnıda (kan dolaımına fazladan yük bindiÄŸi dönemlerde) bu sistem bütünüyle bozulabilir ve neredeyse bütün akciÄŸer kesecikleri sıvıyla dolar. Bu acil tedavi gerektiren durum, “pulmoner ödem” ya da “akciÄŸer ödemi” diye adlandırılır. Hasta öksürükle çok miktarda köpüklü balgam çıkarır ve balgamda pas rengi kan bulunur. Bu, tipik kalp yetmezliÄŸi belirtisidir.
Üçüncü etki, “atrial fibrilasyon” olarak adlandırılan,kalp atışlarının düzensizleÅŸmesi ve aynı zamanda hızlanması durumudur (bir tür titreÅŸme). Hasta hızla kötüleÅŸir, en basit iÅŸleri bile soluÄŸu kesildiÄŸi için yapamayacak hale gelir. Son olarak, mitral kapak darlığı garip, kendine özgü bir üfürüm sesi oluÅŸturur. Bu, kalp atışları arasında kanın mitral kapaktan geçerken çıkardığı sestir. En büyük tehlike akciÄŸerde kan basıncının yükselmesi ve akciÄŸer keseciklerine kan sızmasıdır. Bu, çok ani olarak oluÅŸabilir ve hemen tedavi edilmezse öldürücüdür.
Tedavi
Belirtilerin şiddetlenmesi ve yaşamı tehdit etmesi durumunda açık kalp ameliyatıyla zarar gören kapak değiştirilir. Ameliyat kararı, belirtilerin şiddetine ve özel bir röntgen yöntemi olan kalp kateterizasyonu (kalp boşluklarındaki kan basıncının damarlardan uzatılan bir tüple incelenmesi) sonuçlarına göre verilir.
Kan basıncındaki yükselmeye dayanamayan ve akciÄŸer ödemi olan hastalara acil ameliyat gereklidir ama bu kiÅŸilerin ameliyatı daha basittir: Kalp açıldıktan sonra cerrah parmağıyla kapakçığı geniÅŸletir. Öteki vakalarda, zarar görmüş olan kapak, yapay bir kapakla deÄŸiÅŸtirilir. Yapay kapak tel bir kafes içindeki bir toptan oluÅŸur. Kalp kasıldığı zaman top mitral kapaÄŸa yaslanarak, kanın saÄŸ kulakçığa kaçmasını önler. Kalp atışlarındaki düzensizlik “digital” adlı ilaçla tedavi edilir. Öte yandan, idrar söktürücü ilaçlar verilerek kan dolaşımındaki kan hacmi azaltılır ve akciÄŸerlerde ödem oluÅŸması önlenir. Tuz azaltılır. Yeni kapakta kan pıhtısı oluÅŸma tehlikesine karşı pıhtılaÅŸmayı önleyici ilaçlar alınır.
Mitral kapak darlığı en çok Lancefield A grubu streptokoklar tarafından oluşturulan boğaz enfeksiyonundan sonra, bir tür özbağışıklık tepkisi sonucu oluştuğundan, özellikle bademcik iltihaplanmasında tedavi konusunda erken davranmak gerekir. Bademciklerin de sık sık enfeksiyon olanların çok dikkatli olması gerekir.
